Zapošljavanje osoba sa invaliditetom
NOVE TENDENCIJE U ZAPOŠLJAVANJU I RADU LICA SA INVALIDITETOM
U skladu sa zaključcima Evropske konferencije o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju lica sa invaliditetom koja je održana u periodu od 22 do 26. oktobra 2003. godine u Varšavi, sva nezaposlena lica sa invaliditetom, moraju imati isti tretman i prava na profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje, kao i druga prava koja ih afirmacijom principa jednakosti dovode u ravnopravni položaj sa ostalim nezaposlenim licima.
U toku 2002. godine na području Republike Srbije kroz investicione programe samozapošljavanja, zaposleno je 100 lica sa invaliditetom na otvorenom tržištu rada. Svi zahtevi koji su se odnosili na programe samozapošljavanja bili su, u skladu sa Pravilnikom o korišćenju sredstava Republičkog zavoda za tržište rada, prihvaćeni i prioritetno rešeni. U cilju stimulisanja zapošljavanja ovih lica, sredstva koja se izdvajaju po radniku tri puta su veća nego za nezaposlena lica iz programa novog zapošljavanja. Zapošljavanje lica sa invaliditetom uglavnom se odvijalo realizacijom programa zapošljavanja u kojima Z avod učestvuje u finansiranju opremanja radnog mesta sa 72.000 dinara (program samozapošljavanja invalida), kao i u finansiranju dvanaestomesečne zarade invalida (80% prosečne mesečne zarade u privredi na nivou opštine ili grada – povoljnija varijanta). Može se reći da je ovakva aktivna mera praktično uvod u primenu novog Zakona o zapošljavanju lica sa invaliditetom, budući da se njime promoviše zapošljavanje ovih lica na otvorenom tržištu rada.
Prema podacima iz 2002. godine , u Srbiji je registrovano je 19.302 lica sa invaliditetom, što predstavlja 2,1% od ukupnog broja nezaposlenih (najviše je invalida rada, 13.182 odnosno 68.29%) .
Procenjuje se da ovaj statistički podatak o ukupnom broju nezaposlenih lica sa invaliditetom nije stvaran, odnosno da je daleko veći. Nezadovoljavajuća je i činjenica da je uprkos sufinansiranju zapošljavanj a lica sa invaliditetom , broj nezaposlenih približno isti.
IDENTIFIKOVANE PREPREKE I PROBLEMI U ZAPOŠLJAVANJU OSOBA SA INVALIDITETOM
društveno - ekonomske okolnosti;
- tehnološke i organizacione promene tranzicione ekonomije;
- stav društvene sredine o stvarnim potrebama i sposobnostima lica sa invaliditetom;
- ograničen pristup obrazovanju lica sa invaliditetom (nedostatak praktičnog znanja);
- arhitektonske barijere;
- nedostatak pravnog okvira kojim se reguliše položaj i prava lica sa invaliditetom u oblasti zapošljavanja;
- nemotivisanost lica sa invaliditetom da se uključe u radni proces;
Tehnološke i organizacione promene dovele su do povećanja broja registrovanih nezaposlenih lica (stečaj, likvidacija, tehnološki višak) , ali sa druge strane tehnološki razvoj i sa njim povezana efikasnija organizacija poslovanja , doneće i promene u strukturi zanimanja. Postavlja se pitanje, kakve su perspektive zapošljavanja stručno osposobljenih lica sa invaliditetom?
Za većinu zanimanja tražiće se viši nivo znanja i kvalifikacija što za sobom povlači potrebu za permanentnim obrazovanjem. Perspektive i mogućnosti zapošljavanja stručno osposobljenih lica sa invaliditetom rastu sa tehnološkim napr et kom. Zahvaljujući tome , povećava se i broj zanimanja za koja se ona mogu osposobiti i uspešno ih obavljati , kao i mogućnosti za adaptacij u radn ih mesta prema potrebema i sposobnostima lica sa invaliditetom. Zato je neophodno u sferi obrazovanja izvršiti promene shodno potrebama diktiranim tehničko–tehnološkim razvojem. Iz ovih razloga se mora organizovati radn o osposobljavanj e lica sa invaliditetom i kroz obuke i doobuke im pružati šansu da ravnopravno i spremno konkurišu na otvorenom tržištu rada.
Da bi uključivanje u proces rada bilo uspešno , neophodno je proceniti kojim radnim potencijalom osoba raspolaže. Ovo zahteva timski rad odre đ enih stručnih lica. Procena profesionalnog potencijala osobe sa invaliditetom zahteva detaljno poznavanje osobina i sposobnosti kandidata , kao i zahteva radnog mesta na ko me će raditi. Princip profesionalne orjentacije važi za sve, kako za one koji imaju određeni stepen i vrstu oštećenja, tako i za one koji ta oštećenja nemaju.
Normativno uređivanje položaja, prava i beneficija za osobe sa invaliditetom je vrlo važno pitanje kome svaka vlast , u okviru države koja sebe smatra uređenom, mora da posveti dužnu pažnju. Ukoliko želimo da se izgradimo kao odgovorno društvo , moramo se usmeriti ka osmišljenoj državnoj politici za podršku osobama sa invaliditetom.
ZAKON O ZAPOŠLJAVANJU LICA SA INVALIDITETOM
Zakon o zapošljavanju osoba sa invaliditetom je prvi poseban Zakon ovakvog tipa koji se priprema na našim prostorima. Njegovo donošenje se očekuje krajem 2004. godine. Cilj ovog zakona je regulisanje pravnog okvira kojim bi se stvorili preduslovi da osobe sa invaliditetom kroz punu socijalnu integraciju iskažu i razvijaju svoje radne i stvaralačke potencijale, da budu ekonomski nezavisni , ali i aktivni subjekti društva. Suštinski se ide ka tome da se redefinišu i promene odnosi između osoba sa invaliditetom i radnog okruženja, da se stvore preduslovi pod kojima bi ova lica mogl a da iskažu svoje sposobnosti i ostvare jedno od elementarnih prava - pravo na rad i zapošljavanje. Teži se što potpunijoj participaciji osoba sa invaliditetom na otvorenom tržištu rada (uvođenjem kvotnog sistema u zapošljavanjuosoba sa invaliditetom–obavezno zapošljavanje i to: poslodavci - 3%, držani organi - 5%). Zakonom se utvrđuje posebna zaštita lica sa invaliditetom u zapošljavanju i na radu, zabrana diskriminacije invalida prilikom zapošljavanj i na radu, profesionalna rehabilitacija i osposobljavanje, obaveza zapošljavanja invalida, osnivanje i rad Fonda za profesionalno osposobljavanje i zapošljavanje osoba sa invaliditetom.
Motiv za donošenje Zakona je potreba da se oblast zapošljavanja lica sa invaliditetom reguliše savremenim sveobuhvatnim propisom koji će biti u skladu sa legislativom evropskih zamalja , međunarodnim standardima i konvencijama koje regulišu ovu oblast. Primenom ovog Zakona biće obezbeđena sveobuhvatna institucionalna podrška zapošljavanju i aktivnom učešću lica sa invaliditetom u društvenom životu.
KONFERENCIJA OMLADINA I ODRASLI KOJIMA JE POTREBNA SPECIFIČNA DRUŠTVENA PODRŠKA
Konferencija je održana od 03 do 05.12.2003. godine u Skupštini APV u organizaciji Društva defektologa Vojvodine , a suorganizator i su bili Pokrajinsk i sekretarijat za zdravstvo i socijalnu politiku, Pokrajinsk i sekretarijat za rad , zapošljavanje i ravnopravnost polova i Pokrajinsk i sekretarijat za sport i omladinu.
Kreiranju i usvajanju akcionog plana doprinel o je 150 učesnika , među kojima je su bil i eminentni stručnja ci iz oblasti defektologije iz zemlje i inostranstva, predstavni ci organizacija invalida i nevladinih organizacija , ali i veliki broj roditelja koji su direktno pogođeni brojnim nagomilanim problemima svakodnevnog života (stanovanje, školovanje, zapošljavanje, provođenje slobodnog vremena ). Od velike koristi u iznalaženju rešenja , kao i njihovoj primeni u našoj sredini , bila su iskustva koja su nam preneli stručnjaci iz Italije, Mađarske, Hrvatske i Slovenije.
SAVET ZA PRAĆENJE POLOŽAJA OSOBA SA INVALIDITETOM
Izvršno veće AP Vojvodine donelo je Odluku o obrazovanju Saveta za praćenje položaja osoba sa invaliditetom. Za predsednika Saveta imenovana je mr Jelica Rajačić Čapaković - Pokrajinski sekretar za rad, zapošljavanje i ravnopravnost polova, a za zamenik a Milica Radojičić - Pomoćnik pokrajinskog sekretara za zdravstvo i socijalnu politiku. U Savet je imenovan o o sam članova iz p okrajinskih sekretarijata i trinaest članova iz organizacija osoba sa invaliditetom sa teritorije AP Vojvodine . Na ovaj način će se po prvi put jedinstveno razmatra t i kompleksni problemi lica sa invaliditetom na nivou AP Vojvodine, što će ovim osobama omogućiti da preko svojih organizacija doprinose planiranju, primeni, monitoringu i evaluaciji svih aktivnosti.
Savet je stručno i savetodavno telo Izvršnog veća AP Vojvodine. Ono razmatra pitanja društvenog i ekonomskog položaja osoba sa invaliditetom i daje inicijative predlaganjem Izvršnom veću mera za pravičan i jednak pristup zaštiti osoba sa invaliditetom, strategije zapošljavanja, us postavljanjem i ostvarivanjem saradnje sa vladinim, nevladinim i međunarodnim organizacijama u pogledu ostvarivanja prava osoba sa invaliditetom i unapređenja njihovog položaja , usklađiva nje potreba i interesa, kao i odnosa između organizacija invalida na teritoriji AP Vojvodine.
Prva konstitutivna sednica Saveta za praćenje položaja osoba sa invaliditetom održana je za 22.12.2003. godine u prostorijama Izvršnog veća AP Vojvodine. Svi prisutni, naročito predstavnici organizacija osoba sa invaliditetom , jednoglasno su podržali zvanično konstituisanje Saveta i saglasili se da ovo telo treba da se bavi isključivo pitanjima od zajedničkog interesa, čija će platforma poslužiti za rad po pojedinačnim pitanjima.
Na dnevnom redu prve sednice dogovoren je način i princip i budućeg rada Saveta, a definisani su i prioriteti kojima će se Savet baviti u narednom periodu. Savet će se sastajati jednom u dva meseca. Formirana je i radna grupa Saveta koju čine tri predstavnika iz pokrajinskih sekretarijata i tri predstavnika iz organizacija osoba sa invaliditetom sa teritorije AP Vojvodine.
Jedan od prioritetnih zadataka Saveta biće i inicijativa za formiranje Saveta na lokalnom nivou, što će u velikoj meri doprineti podizanju nivoa svesti o osobama sa invaliditetom , njihovim interesima i potrebama, kao i neophodnosti podrške društvene zajednice , što je u skladu sa zakonodavstvom evropskih zamalja , međunarodnim standardima i konvencijama koje regulišu ovu oblast.
Pokrajinski sekretarijat za rad , zapošljavanje i ravnopravnost polova je upravo kroz ovakav pristup ovom kompleksnom društvenom problemu video i mogućnost za realizaciju planiranih aktivnostu politike profesionalnog osposobljavanja i zapošnjavanja svih kategorija osoba sa invaliditetom.
|
